Home Bài nghiên cứu khảo cổ HOẠT ĐỘNG KHẢO CỔ HỌC CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI (2010 – 2011)
Thứ bảy, 30-05-2020   
     
HOẠT ĐỘNG KHẢO CỔ HỌC CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI (2010 – 2011)

Lâm Thị Mỹ Dung, Bùi Hữu Tiến và Hoàng Văn Diệp
 
Hội nghị Thông báo Khảo cổ học năm 2011
Hà Nội, 9.2011
1. CÔNG TÁC ĐÀO TẠO
1.1. Đào tạo đại học
 Trong năm học 2010 – 2011, Bộ môn Khảo cổ học đã đào tạo 4 cử nhân, trong đó 3 cử nhân viết khóa luận tốt nghiệp và 1 cử nhân thi tốt nghiệp.
- Sinh viên Trịnh Ngọc Huân với đề tài Báo cáo khai quật lần thứ 2 di chỉ khảo cổ học Đồi Giàm - Phú Thọ
- Sinh viên Lưu Văn Phú với đề tài Báo cáo khai quật di chỉ khảo cổ học Chùa Gio lần thứ III
- Sinh viên Nguyễn Thắng với đề tài Báo cáo khai quật di chỉ Gò Mả Phượng và Gò Dền Rắn lần thứ nhất
1.2. Đào tạo sau đại học
Trong năm học 2010 – 2011, Bộ môn tiếp tục dạy các chuyên đề và thông qua đề cương cho các học viên cao học khóa QH-2008-X, QH-2009-X chuyên ngành Khảo cổ học. Có 03 học viên cao học của Bộ môn đã bảo vệ thành công Luận văn Thạc sỹ
- Học viên Nguyễn Văn Quảng với đề tài Các di tích văn hóa Chăm pa ở Thừa Thiên Huế
- Học viên Nguyễn Văn Anh với đề tài Di tích Thái Lăng (Đông Triều – Quảng Ninh)
- Học viên Bùi Văn Hiếu với đề tài Móng kiến trúc thời Lý, Trần, Hồ qua tài liệu khảo cổ học
1.3. Hướng dẫn sinh viên thực tế, thực tập Khảo cổ học.
Thực hiện chương trình đào tạo bậc đại học, bộ môn Khảo cổ học và Bảo tàng Nhân học đã đưa sinh viên năm thứ nhất đi thực tế và sinh viên năm thứ 4 chuyên ngành khảo cổ học đi thực tập tại 3 địa điểm. Kết quả khai quật của các địa điểm thể hiện ở trong 3 khóa luận cử nhân đã nói trên.
2. Hoạt động nghiên cứu khoa học.
Trong năm học 2010 – 2011, Bộ môn Khảo cổ học và Bảo tàng Nhân học có 04 đề tài đã và chuẩn bị được nghiệm thu.
Đề tài: Đồ gốm Chămpa 10 thế kỷ đầu Công nguyên từ tiếp cận khảo cổ học xã hội và khảo cổ học kỹ thuật do PGS.TS Lâm Thị Mỹ Dung chủ trì, đã nghiệm thu.
Đề tài Công xưởng chế tác đá Núi Sen do GVC Nguyễn Xuân Mạnh, đã nghiệm thu.
Đề tài Hoa văn gốm văn hóa Đồng Đậudo ThS Bùi Hữu Tiến chủ trì, đã nghiệm thu
Đề tài Gạch thời Trần – Hồ ở miền Bắc Việt Nam, do ThS Đặng Hồng Sơn chủ trì, đã hoàn thành, chuẩn bị nghiệm thu.
2. CÔNG TÁC ĐIỀN DÃ
2.1. Khảo sát
- Khảo sát Gò Non Sấu
Kết hợp với chuyến công tác, chỉnh lý hiện vật tại tỉnh Phú Thọ vào tháng 2/2011, Bộ môn Khảo cổ học và Bảo tàng Hùng Vương đã tiến hành khảo sát di tích Gò Non Sấu.
Gò Non Sấu nằm trên 1 quả đồi cùng tên, thuộc xã Tam Cường, Tam Nông, Phú Thọ. Đoàn khảo sát đã phát hiện rìu đá và một số mảnh gốm trên vách taluy của con đường mở trên đồi. Di tích này là một di tích thuộc thời đại kim khí mới được phát hiện trên đất Tam Nông.
- Tháng4 /năm 2011, Bảo tàng Nhân học phối hợp với Bảo tàng Tổng hợp Đà Nẵng khảo sát di tích lại di tích Vườn Đình – Khuê Bắc và di tích Nam Thổ Sơn. Di tích Nam Thổ Sơn đã bị xóa sổ hoàn toàn, di tích VĐ-KB nằm trong chương trình khai quật để trùng tu đình Khuê Bắc trong năm 2012.  
2.2. Khai quật Khảo cổ học
Thực hiện chương trình đào tạo bậc đại học, bộ môn Khảo cổ học và Bảo tàng Nhân học đã đưa sinh viên năm thứ nhất đi thực tế và sinh viên năm thứ 4 chuyên ngành khảo cổ học đi thực tập tại 3 địa điểm: Đồi Giàm, Chùa Gio và Gò Mỏ Phượng - Gò Dền Rắn. Phối hợp với Bảo tàng Hà Nội khai quật di tích Vườn Chuối lần thứ IV, phối hợp với Bảo tàng Đà Nẵng khai quật đền tháp Phong Lệ, phối hợp với Bảo tàng Bình Định khai quật Truông Xe.
2.2.1. Khai quật địa điểm Đồi Giàm lần thứ II (tháng 12/2010)
Đồi Giàmlà một di tích văn hóa Phùng Nguyên thuộc xã Trưng Vương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Vào năm 1974, Đồi Giàm đã được khai quật lần thứ nhất. Đợt khai quật lần thứ hai này có tổng diện tích 43 m2.
Đây là một di tích có 1 tầng văn hóa thuần nhất, tầng văn hóa dày từ 0,4 đến 2,3m. Hiện vật thu được trong lần khai quật này bao gồm 345 hiện vật đá, 31 hiện vật gốm nguyên dáng, gần nguyên dáng và 30611 mảnh gốm.
Đồi Giàm là một mắt xích quan trọng trong sự phát triển liên tục của thời đại đồng thau ở Phú Thọ.
Từ tư liệu địa tầng và di vật, đoàn khai quật hoàn toàn đồng ý với nhận định của GS Hà Văn Tấn trong cuộc khai quật lần thứ nhất: Đồi Giàm thuộc giai đoạn cuối của giai đoạn Phùng Nguyên cổ điển, đã có những yếu tố mới của giai đoạn Phùng Nguyên muộn
2.2.2. Khai quật địa điểm Chùa Gio lần thứ III (tháng 12/2010) 
Di chỉ Chùa Gio thuộc thôn Thanh Quang, xã An Thượng, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội. Đây là một di chỉ thuộc giai đoạn văn hóa Phùng Nguyên muộn – Đồng Đậu sớm, đã được tiến hành khai quật 2 lần vào các năm 1967 – 1968 và 2001.
Chùa Gio được được thầy và trò Khoa Lịch Sử khai quật lần thứ III vào tháng 12/2010 với diện tích 100m2.
Địa tầng của di chỉ Chùa Gio dày từ 1m tới 1,2m với nhiều di tích xuất lộ như hố đất đen, cụm gốm... Tuy nhiên, ở những lớp trên tầng văn hóa bị cắt phá bởi những ngôi mộ có niên đại thế kỷ XIII - XIV.
Hiện vật thu được gồm 285 hiện vật đá và hàng vạn mảnh gốm, bao gồm cả gốm Tiền sử và gốm Lịch sử.
2.2.3. Khai quật địa điểm Gò Mả Phượng và Gò Dền Rắn lần thứ I (tháng 12/2010).  01 hố khai quật và 02 hố thám sát với diện tích 38m2 đã được mở ở Gò Mả Phượng và Gò Dền Rắn (nằm trong phức hợp di tích Vườn Chuối). Địa tầng dày. Tầng văn hóa dày trung bình khoảng 1m với các di tích xuất lộ như bếp, hố đất đen thuộc giai đoạn Đồng Đậu-Gò Mun, ở Gò Dền Rắn còn có mộ táng Đông Sơn,
2.2.4. Khai quật Phố Hiến (Hưng Yên) (tháng 12/2010)
Tháng 12/2010, Viện Việt Nam Học, Đại học Tokyo, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phối hợp khai quật di tích Phố Hiến (Hưng Yên)
2.2.5. Khai quật khu di tích đền tháp Phong Lệ (tháng 4 – 6 năm 2011)
Từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2011, Bảo tàng Điêu khắc Chăm - Đà Nẵng phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội) tiến hành khai quật khảo cổ khẩn cấp di tích Phong Lệ, nằm ở tổ 3, phường Hòa Thuận Đông, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
Đoàn khai quật đã mở 5 hố khai quật với tổng diện tích 206m2 đã phát lộ các nền móng kiến trúc đền tháp Chămpa
 Đoàn cũng thu được 30 hiện vật tương đối nguyên vẹn và hàng trăm viên gạch, mảnh ngói, gốm và đá.
2.2.6. Khai quật di tích Vườn Chuối lần IV
Tháng 6 và tháng 7 năm 2011, Bảo tàng Hà Nội kết hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tiến hành khai quật di tích khảo cổ học Vườn Chuối lần thứ IV.
Đây là một di tích khảo cổ học thuộc thôn Lai Xá, Kim Chung, Hoài Đức, Hà Nội. Di tích nằm trọn vẹn trong khu quy hoạch xây dựng của dự án khu đô thị Kim Chung - Di Trạch, vì vậy yêu cầu khai quật nghiên cứu và bảo vệ là hết sức bức thiết.
Tổng diện tích khai quật lần thứ IV này là 300m2 với 7 hố khai quật và 1 hố thám sát. Tầng văn hóa dày từ 0,8 đến 1,2m; cá biệt, những nơi có sườn thoải tầng văn hóa dày gần 3m. Tầng văn hóa chứa đựng hiện vật của 2 giai đoạn: Đồng Đậu, Gò Mun, Những mộ táng Đông Sơn chôn vào tầng cư trú này, tầng văn hóa đôi chỗ bị xáo trộn do những hố đào muộn cắt phá.
Đợt khai quật này ghi nhận sự xuất lộ của những ngôi mộ Đông Sơn với di cốt còn khá nguyên vẹn, trong đó có cả mộ cải táng và mộ hung táng.
Đoàn khai quật cũng ghi nhận sự xuất hiện của các bếp lò, các vết tích hố đất đen...
Hiện vật của cuộc khai quật hiện nay đang tiến hành chỉnh lý, nhìn chung, hiện vật ở di tích Vườn Chuối rất phong phú về loại hình và chủng loại, bao gồm hiện vật đồng (chủ yếu trong mộ táng), hiện vật đá, và rất nhiều gốm. Một số hiện vật đặc sắc như dũa đồng, qua đá, vật đeo hình đầu trâu bằng đá, khuôn đúc sa thạch có khắc hoa văn...
2.2.7. Khai quật di tích Truông Xe – Bình Định
Cuối tháng 8, đầu tháng 9/2011, Bảo tàng tổng hợp tỉnh Bình Định phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tiến hành khai quật di tích khảo cổ học Truông Xe.
Di tích Truông Xe nằm ở thôn 4, xã Mỹ Thắng, Phù Mỹ, Bình Định, là một trong những di tích Tiền Sa Huỳnh hiếm hoi còn có thể khai quật và nghiên cứu ở Bình Định.
Truông Xe là di tích di chỉ cư trú có một tầng văn hóa thuần nhất. Tầng văn hóa là lớp cát màu đen, dày từ 0,4 – 1m.
Cuộc khai quật lần này ghi nhận sự xuất lộ của vết tích bếp, tàn tích thức ăn…
Hiện vật đá: 14 rìu bôn đá, 84 bàn mài, hòn ghè/đập, đá nguyên liệu các loại.
Đồ gốm: chất liệu chủ đạo là gốm thô có màu hồng sẫm, với các loại hoa văn thừng, khắc vạch, in ấn, đắp nổi, tô màu. Đặc biệt là những mảnh gốm tô màu cho thấy truyền thống trang trí gốm bằng thủ pháp tô màu trong văn hóa Sa Huỳnh đã xuất hiện trong giai đoạn Tiền Sa Huỳnh, niên đại từ 3000 đến 2500 năm cách ngày nay.
3. CÔNG TÁC SƯU TẦM, TRƯNG BÀY
Tháng 10 năm 2010, Bảo tàng đã tiếp nhận bộ sưu tập tiền do ông Dương Văn Tiến (ở quận Long Biên, Hà Nội) hiến tặng. Sưu tập này chủ yếu là các loại tiền thời Lê.
Tháng 5 năm 2011, Bảo tàng Nhân học đã sưu tầm một số loại hình hiện vật gốm để bổ sung cho phòng trưng bày và các sưu tập dạy học như bình, đèn thuộc thế kỷ 1 – 3, bát, đĩa gốm men trắng hoa lam thuộc thế kỷ 14 – 15.
Ngoài ra, Bảo tàng Nhân học đã tiến hành các công tác nghiệp vụ của Bảo tàng như sửa phòng trưng bày cố định, tổ chức trưng bày ảnh về chủ đề “Việt Nam – các di sản văn hóa thế giới”, kiểm kê, lập phiếu hiện vật…
 
 

 

 
 
Địa chỉ: Tầng 3-4 Nhà D - 336 Nguyễn Trãi - Thanh Xuân - Hà Nội
Điện thoại: 04. 3 5589477 / Email:baotangnhanhoc@yahoo.com